Mennonieten in hun nieuwe moederland: Rusland

Auteur: Johannes Dyck

Een groot deel van de huidige mennonieten gemeenschap in,onder meer,Centraal-Duitsland, komt uit Rusland. Hun achternamen klinken echter Fries en Vlaams. Reeds in de stormachtige zestiende eeuw vluchtten hun voorouders vanuit de Nederlanden naar veiliger oorden in de omgeving van Danzig. Later, toen dat gebied onder Pruisisch gezag kwam te staanen ze opnieuw onderdrukt werden vanwege hun geloof, vonden ze in Rusland een nieuw onderkomen.

Een warm welkom
In 1789 verwelkomde Rusland de eerste groep mennonieten met open armen. Het tsaristische bewind huisvestte hen in autonome nederzettingen, zogenaamde koloniën, en beloofdehen godsdienstvrijheid en vrijstelling van militaire dienst. De eerste grotere mennonieten kolonie werdChortitza aan de Dnjepr. Dat Rusland hen omarmde, blijkt wel uit de inwilliging door de regering van het verzoek van de mennonieten om meer land. Zij kregen twee keer zoveel land, als de andere kolonisten uit Duitsland. In 1804 kwam eenvolgende grote groep uit Pruisen naar Rusland. Zij stichtten een koloniein Molotschna. Een aantal kleinere groepen volgde. In 1859 vond de laatste migratie plaats.

Hardwerkende kolonisten
De hardwerkende mennonieten veranderden de onontgonnen grond van de steppes in een bloeiend landschap. Zuid-Ruslandkreeg daardoor bekendheid als 'de graanschuur van Europa'. De fabriekjes die zij startten, ontwikkelden zich van generatie op generatie tot een bloeiende industrie met een sterke positie op de binnenlandse markt. Zo werden de originele nederzettingen na verloop van tijd te klein voor de groei van de mennonietenbevolking. Daarom trokken ze verder naar het oosten tot in Siberië, het Aziatische deel van Rusland. In het begin van de twintigste eeuw hadden zij daar grote koloniën gevestigd.
Door alle tijden heen zijnde veerkracht, om zich telkens weer in nieuwe, onherbergzame gebieden te vestigen, en hun vermogen om deze bewoonbaar en vruchtbaar te maken, een belangrijk kenmerk van de mennonieten geweest.

Duitsland Moederland
Vlak voor het begin van de Eerste Wereldoorlog en de Russische revolutie van 1917, behoordende mennonieten in Rusland tot de meest vooruitstrevende leden van de wereldwijde doperse familie. De koloniën die zijnbewoonden veranderden gaandeweg in Duitse eilandjes te midden van het multi-etnische Russische Rijk. De sterke gevoelsband met hun moederland Duitsland bleef altijd bestaan.

Meer over de mennonieten in Rusland is te vinden in de Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online (http://www.gameo.org)

Vertaling: Eliza ten Kate